آدرس ایمیل : info@bazare20.ir تلفن تماس : 09137772232

گیوه و خرید گیوه

گیوه را باید یکی از جالبترین و ارزنده ترین صنایع دستی روستایی ایران دانست.
گیوه نوعی پاپوش ، سبك، بادوام و مناسب برای راهپیمایی‌های طولانی، ویژه مردان روستایی که در قدیم نیز زنان از آن استفاده می کردند و جزئی از صنایع دستی مناطقی از ایران است . در استان فارس، اصفهان، چهارمحال و بختیاری، استان مرکزی وکرمانشاه تولید گیوه رواج بسیار داشته که به مرور زمان بسیار کمرنگ گردیده. همه مراحل تولید گیوه، دستی است و عموما از نخ قالی، نخ ابریشم که (در استان فارس به اسم تنه نامیده می‌شود) و از ضایعات چرم است و کف آن از پارچه و چرم و پوست گاو كه به صورت نوارهای باريك در كف گيوه به كار مي رود یا لاستیک توسط مردان و زنان چیره دست و ماهر توسط انواع سوزن و جوالدوز بافته و درست می گردد. رویه گیوه از جنس نخ و ابریشم می باشد و کف گیوه ( زیره ) نام دارد که از جنس پارچه، چرم یا لاستیک می باشد . کف گیوه از پارچه یا پنبه یا چرم یا نری گاو براي نصب در نوك و انتهای گيوه كه بعد خشك شدن حالت شاخي پيدا مي كند و استحكام گيوه را افزايش مي دهد.
در منطقه كوهستاني چهار محال و بختیاری و شهرکرد، خوزستان، کردستان و کرمانشاه، به علت گذرگاههای صعب العبور آن، كم بودن راههای ارتباطی ماشين رو، نوع زندگی مبتنی بر دامداری و كشاورزی و ضرورت تحرك فراوان در فصول سال پا افزاری ( پو زار ) را می طلبد كه سبك، راحت، مقاوم و خنك باشد. پا افزاری چون گيوه بهترين گزینه براي اين مردم بوده و هنوز هم مي تواند باشد. گیوه، کلیه مواد اوليه آن تماماً در روستاها موجود می باشد و خود مناطق عشايری و روستائی قادر به توليد آن می باشند و ابزار کار آن در اختیار مردم است و مردان و زنان روستاه را كه استعداد انجام در این زمينه كارها را دارند فعال می كند. در حال حاضر یکی از مراکز بسیار خوب تولید و ساخت گیوه اصیل شهرکرد می باشد که اینکار توسط استاد کاران معروف و چیره دست گیوه کش انجام می پذیرد.
بافت پنج نوع گیوه معمول است که شامل: گیوه زیرپارچه ای، گیوه ملکی، گیوه تخت چرمی، گیوه تخت لاستیکی و گیوه رویه ابریشمی است.
گیوه ملکی و اجزای آن :
از انواع گیوه‌ها گیوه ملکی است که هنوز طرفداران بسیاری برای خود دارد. گیوه ملکی از سه قسمت تشکیل شده است:
۱- رویه گیوه: بافتنی ای که از پنبه و ابریشم تهیه می شود که بسیار مستحکم و زیباست چون مواد اولیه بافت آن پنبه می باشد لذا دارای طبیعتی خنک و نرم است رنگ این بافتنی همیشه سفید بوده است و هرگز تا کنون تغیری نداشته است .
۲-کناره یا حاشیه گیوه: این قسمت که بین رویه و کف گیوه قرار دارد و این دو قسمت را به هم محکم پیوند می دهد از جنس چرم ضخیم ساخته می شود. چرم گیوه از پوست حیوانات گوناگونی مانند بز و میش، گاو، گاومیش و شتر و دیگر حیواناتی که دارای پوست ضخیم و محکم می باشد تهیه می شود.
۲- تخت یا کف گیوه: تخت گیوه به قسمت زیرین آن که با زمین تماس دارد گفته می شود. تخت گیوه که همان کف گیوه محسوب می شود از پارچه های محکم و به هم تنیده شده ساخته می شوند و از استقامت بالایی برخوردار است. رنگ تخت یا کف گیوه عمدتا سیاه و یا بنفش است گیوه‌های با این مشخصات به گیوه‌های ملکی شهرت دارند. به علت گرانی گیوه‌های ملکی، گیوه های دیگری با کف لاستیکی هم ساخته می شوند که ارزش و اصالت تاریخی ندارند. نکته جالب در خلق گیوه ملکی این است که این نوع کفش شبیه هم ساخته شده و چپ و راست ندارد.
مواد اولیه در تهیه گیوه:
بخشی از مواد مورد مصرف گیوه بافان در محل و بخشی دیگر از نقاط دیگر تهیه می شود.
موادی که در محل تهیه می شود.
پوست گاو – پیه – نری گاو و نخ تابیده است.
و موادی که از خارج محل تهیه می شود عبارت است از:
• برای گیوه های تخت زیره ای
رنگ – پارچه نازک نخی – کتیرا – نخ تابیده ( قرقره)
• برای گیوه های طرح جدید ( تخت چرمی و پلاستیکی)
میخ پوست دباغی شده – پاشنه های لاستیکی – کف لاستیکی – چسب – پوست – نری گاو – پارچه نخی – موی بز.
کار گیوه کشی معمولاً در دو مرحله کارگاهی و خانگی انجام می شود. کارهای مربوط به تخت گیوه که کاری مردانه است معمولاً در کارگاه و یا مغازه ها با ابزار گوناگون انجام می شود.
در مناطق شهری کارهای مربوط به رویه گیوه توسط زنان و در خانه ها صورت می گیرد. این کار در روستا ها هم به دست زنان و هم به دست مردان در خانه و قهره خانه و اماکن عمومی در ایام فراغت انجام می شود.
در کارگاه های گیوه کشی معمولاً سه نفر با هم کار می کنند، این سه نفر که در یک مقطع مثلثی شکل به صورت زنجیره ای و یا تقسیم کار معین کار را شروع می کنند و به مرحله انجام می رسانند عبارتند از:
۱) پرونیParuni که از پارچه های رنگ شده فیتیله درست می کنند و نسبت به دو نفر دیگر از مهارت و تخصص کمتری برخوردار است و در واقع پرونی در مرحله شاگردی گیوه کشی قرار دارد.
۲) پی کینه گیرPeykanegir کسی که دارای تخصص و مهارت است و به مرحله استادی نزدیک می باشد . او بخش میانی کار و به عبارت دیگر بخش اتصال فتیله ها را انجام می دهد و تخت گیوه را برای انجام کار نهایی که به دست استاد کار انجام می گیرد آماده می کند.
۳) کلاشگرKelash ger که استاد و معمولاً صاحب کارگاه است برش و پرداخت و تکمیل تخت گیوه و بطور کلی موارد – حساس و دقیق کار را انجام می دهد.
مرحله دیگر اتصال رویه گیوه به تخت گیوه است و محل آن آنرا استاد کار با سوراخهائی که با درفش بوجود می آورد تعیین می کند و یک نفر دیگر که معمولاً در خارج از کارگاه است این محدوده را با ریسمانی که از موی بز تابیده شده می دوزد این کار را پرگامارونی Pergama runi و عامل این کار را پرکاماگیرPergama gir می نامند.

ابزار کار
در کار گیوه کشی بطور کلی از سه نیروی فشاری – کششی و ضربه ای استفاده می شود و ابزارهائی که در این صنعت دستی به کار می رود در جهت استفاده از این سه نیرو است و در پاره ای موارد به منظور نگهداری و مقاومت پا هم به کار گرفته می شود و کلیه این نیروها از طریق دست وارد می شود. پا به لحاظ انعطاف پذیری جایگزین سندان می شود و بطور کلی ابزار کار عبارت است از: سندان چوبی – مشته – درفش – کوره درفش درفش ناوکش – درفش پرگاماسم – کوره درفش پی کنه – چسنی – پرگاما گزن – چوب ساو چوکله – روغندان – وز دوارگیر گوره گیر – قوتله چاقو – پواز گیره کنه.

مراحل مختلف ساخت:
الف) آماده کردن پوست که مراحل زیر را شامل می شود و همه کارهای آن توسط استادکار انجام می گیرد.
۱) خیس کردن.
۲) گستردن آن روی زمین.
۳) خاک یا خاکستر پاشیدن روی آن که به تدریج آب پوست را می کشد و خشکش می کند که این کار گاهی از یک ماه هم بیشتر به طول می انجامد.
۴) نرم کردن پوست.
۵) رشته کردن پوست و درست کردن نسخه های باریک.
۶) زدودن مو از تسمه ها.
۷) نرم کردن تسمه ها با پیه.
۸) رنگ آمیزی پارچه.
۹) تهیه فیتیله توسط شاگرد.
۱۰) پی کنه گیر.
رنگ در گیوه
رنگ هایی که در تهیه گیوه بکار می رود عبارتند از رنگ های آبی – قرمز سفید استخوانی سیاه رنگ های آبی و قرمز که در تخت گیوه بکار برده می شود. قبلاً تخت گیوه ها فقط به رنگ سفید بود رویه گیوه مردانه معمولاً سفید بوده و برای بافت گیوه های زنانه از نخ های رنگین و گاه از انواع منجوق نیز استفاده به عمل می آید.
رنگ استخوانی – رنگ پاشنه و نوک تخت گیوه به دلیل استفاده از نری گاو که بعد از خشک شده حالت استخوانی می گیرد به رنگ استخوانی است.
رنگ سیاه – رنگ موی بز که در پرگاما به کار می رود. سیاه است این رنگ در زیر رویه قرار می گیرد و هرگز دیده نمی شود.
مراکز تولید گیوه در ایران پراکنده بود و تقریبا در بیشتر نقاط کشور نشانه هایی از تولید این محصول می توان دید اما عمدتاً مناطق مختلف باختران، استان مرکزی، فارس و …. مرکز تولید انواع گیوه محسوب می شود.

با توجه به اینکه احتمالا منشاء پیدایش گیوه در آذربایجان جنوبی می باشد داشتن ریشه ترکی کلمه “گیوه” دور از انتظار نیست.
گی+وه
گی: ریشه فعل “گیمک(giymek)” به معنی پوشیدن
وه: یکی از پسوند های زبان ترکی می باشد و فعل را به اسم تبدیل می کند. و البته “وه” محرف “مه” می باشد و چنین محرفاتی برای سادگی تلفظ در طول زمان اتفاق افتاده، بنابراین اصل کلمه به صورت “گیمه” بوده است. مثال زنده دیگری که از این نوع تحریف وجود دارد کلمه “ییغوا” به معنی ” علوفه دام جمع آوری شده” می باشد و در اصل به صورت “ییغما” بوده است.
گیوه =گیمه: پوشیدنی

با ارسال نظرات خود ما را خوشحال کنید

      ارسال نظر

      بازار 20
      Logo
      Reset Password
      مقایسه محصولات
      • Total (0)
      مقایسه
      0